Phó Tổng thống Mỹ JD Vance yêu cầu Iran cắt giảm thực chất năng lực làm giàu uranium để chấm dứt cuộc chiến kéo dài 7 tháng. Tổng thống Donald Trump đồng thời cảnh báo chiến tranh phải được kết thúc.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tuyên bố bất kỳ thỏa thuận nào với Iran cũng phải bao gồm việc cắt giảm thực chất năng lực làm giàu uranium, thay vì những cam kết chung chung về tương lai. Phát biểu trong cuộc phỏng vấn với Reuters ngày 5/10/2026 tại Fairbanks, Alaska, ông đặt câu hỏi: nếu Tehran không muốn sở hữu vũ khí hạt nhân, tại sao vẫn cần nhiên liệu được làm giàu tới 60%?

Cùng ngày, Tổng thống Donald Trump phát biểu tại một sự kiện của tập đoàn quốc phòng Anduril Industries ở Sparrows Point, Maryland, rằng Mỹ phải “kết thúc” cuộc chiến với Iran. Ông khẳng định Washington đang làm rất tốt trong cuộc đối đầu, đồng thời để ngỏ khả năng chấm dứt xung đột theo cách “êm đẹp hoặc không êm đẹp”.

Cuộc chiến Mỹ – Iran bắt nguồn từ các cuộc không kích chung của Mỹ và Israel nhằm vào giới lãnh đạo quân sự và những cơ sở hạt nhân của Iran cuối tháng 2/2026. Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei thiệt mạng ngày 28/2 và được truyền thông nhà nước Iran xác nhận một ngày sau đó. Con trai ông, Mojtaba Khamenei, sau đó được xác định kế nhiệm vị trí này.

Tối hậu thư hạt nhân đặt Iran trước yêu cầu cụ thể

Trong cuộc đàm phán, Washington vẫn chưa chắc chắn về cách Tehran đưa ra quyết định cũng như thẩm quyền thực sự của các nhà đàm phán Iran. Tổng thống Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi vì thế khó có thể đưa ra những bảo đảm đủ sức giải quyết nghi ngờ của phía Mỹ.

Ông Vance từng đóng vai trò trung gian trong thỏa thuận ngừng bắn tạm thời hồi tháng 6/2026. Thỏa thuận sau đó đổ vỡ, khiến đàm phán rơi vào bế tắc trong khi xung đột tiếp tục tác động tới thị trường năng lượng toàn cầu và trở thành vấn đề chính trị đối với phe Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11.

Trong những ngày gần đây, Mỹ và Iran đã trao đổi một số đề xuất nhằm chấm dứt chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới. Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã bác bỏ đề xuất mới nhất từ Tehran.

Điểm đáng chú ý trong lập trường của Washington là yêu cầu Iran phải có hành động có thể kiểm chứng. Ông Vance nhấn mạnh Mỹ sẽ không đánh đổi hành động thực tế lấy những lời nói suông, cho thấy Washington muốn những hạn chế cụ thể đối với chương trình hạt nhân Iran.

Trong khi đó, Tổng thống Trump tuyên bố mục tiêu ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân thực tế đã đạt được và khẳng định điều đó sẽ không xảy ra. Ông cũng nói eo biển Hormuz đang nằm dưới sự kiểm soát hoàn toàn của Hải quân Mỹ, trong khi Iran đưa ra tuyên bố trái ngược.

Số uranium này được cho là được lưu giữ trong các hộp kim loại có kích thước tương đương bình lặn, phân tán tại nhiều địa điểm và phần lớn nằm sâu dưới lòng đất. Cách lưu trữ này khiến việc kiểm chứng, giám sát hoặc di dời vật liệu trở thành vấn đề phức tạp.

Vì vậy, khoảng cách giữa yêu cầu của Mỹ và khả năng thực hiện của Iran vẫn rất lớn. Washington muốn những bước đi cụ thể, trong khi chính phía Mỹ thừa nhận chưa chắc chắn về người thực sự có quyền quyết định ở Tehran. Tối hậu thư hạt nhân vì thế được đưa ra vào thời điểm cả hai bên vẫn chưa giải quyết được câu hỏi căn bản về mức độ ràng buộc của một thỏa thuận.

Trần Thu (tổng hợp)

Từ Khóa: